Teknik Sözlük

American Iron and Steel Institute

Çelik kaliteleri için yaygın kullanılan Amerikan tanımlama sistemidir (ör. H13, D2, 4140, 304). EN kalitelerine karşılık olarak verilen AISI tanımları her zaman birebir eşdeğerlik anlamına gelmez; kimyasal bileşim aralıkları farklı olabilir.

Aerospace Material Specifications · Havacılık malzeme spesifikasyonları

SAE International tarafından yayımlanan havacılık malzeme spesifikasyonlarıdır. Kimyasal bileşim, mekanik özellikler, teslim durumu, test ve kalite gereksinimlerini tanımlar; revizyon harfiyle birlikte belirtilir (ör. AMS 4928W).

Tavlanmış / yumuşak tavlanmış

Malzemenin belirli bir sıcaklıkta tutulup kontrollü ve yavaş soğutularak yumuşatıldığı teslim durumudur. İşlenebilirliği artırır ve iç gerilmeleri azaltır. Takım çelikleri çoğunlukla yumuşak tavlı teslim edilir; çalışma sertliği sonradan yapılan ısıl işlemle verilir. EN gösterimi: +A.

ASTM International

Malzemeler, ürünler ve test yöntemleri için standart yayımlayan uluslararası kuruluştur. Örneğin ASTM B348 titanyum çubukları, ASTM A564 çökelme sertleşmeli paslanmaz çelik çubukları kapsar.

Certificate of Conformity · Uygunluk belgesi

Tedarikçinin, teslim edilen ürünün sipariş ve belirtilen spesifikasyon gereksinimlerine uygun olduğunu beyan ettiği belgedir. Test sonuçlarını içeren MTC’nin yerine geçmez; genellikle onunla birlikte istenir.

Electric Arc Furnace · Elektrik ark ocağı

Hurda ve diğer şarj malzemelerinin elektrik arkıyla ergitildiği çelik üretim yöntemidir. Birincil ergitme aşamasıdır; ESR veya VAR gibi yeniden ergitme prosesleri gerektiğinde bu aşamadan ve pota metalurjisinden sonra uygulanır.

Extra Low Interstitial · Çok düşük arayer içeriği

Oksijen, azot ve karbon gibi arayer elementleri ile demir içeriğinin daha düşük sınırlarda tutulduğu titanyum alaşım sürümüdür (ör. Ti-6Al-4V ELI, Grade 23). Kırılma tokluğu ve süneklik ön plandadır; medikal ve kriyojenik uygulamalarda spesifiye edilir.

Muayene belgesi standardı

Metalik ürünler için muayene belgelerinin türlerini tanımlayan Avrupa standardıdır. Belge tipleri 2.1, 2.2, 3.1 ve 3.2 olarak sınıflandırılır; tip, sonuçların kim tarafından ve hangi bağımsızlıkla onaylandığını gösterir.

3.1 muayene belgesi

Üreticinin, siparişe ait ürün üzerinde yapılan özel muayene sonuçlarını, üretim biriminden bağımsız yetkili muayene temsilcisinin onayıyla verdiği belgedir.

3.2 muayene belgesi

3.1’e ek olarak sonuçların alıcının yetkili temsilcisi veya resmî kuralların öngördüğü muayene temsilcisi tarafından da onaylandığı belgedir. Gerekliliği ve onaylayacak taraf sipariş aşamasında belirtilmelidir.

Electroslag Remelting · Elektro cüruf altında yeniden ergitme

Önceden üretilmiş bir elektrodun, elektrik akımıyla ısıtılan sıvı cüruf banyosu içinde yeniden ergitilip kontrollü olarak katılaştırıldığı prosestir. Metalik olmayan kalıntıları ve segregasyonu azaltarak daha temiz ve homojen bir iç yapı elde etmeyi amaçlar. Takım çeliklerinde parlatılabilirlik, tokluk ve kalıp ömrü açısından önem taşır.

Dövme oranı

Dövme öncesi kesit alanının dövme sonrası kesit alanına oranıdır. Döküm yapısının kırılması ve iç yapının sıkılaşması açısından önemlidir; bazı spesifikasyonlar asgari dövme oranı şartı içerir.

Döküm (şarj) numarası

Aynı ergitme partisinden üretilen malzemeyi tanımlayan numaradır. Malzeme üzerindeki işaretleme ile sertifikadaki döküm numarasının eşleşmesi, izlenebilirliğin temelidir.

Isıl işlem

Malzemenin iç yapısını ve buna bağlı olarak sertlik, tokluk ve mukavemet gibi özelliklerini değiştirmek için uygulanan kontrollü ısıtma ve soğutma işlemleridir. Tavlama, sertleştirme, menevişleme, ıslah, çözeltiye alma ve yaşlandırma bu kapsamdadır.

High Speed Steel · Yüksek hız çeliği

Yüksek sıcaklıkta sertliğini koruyan (sıcak sertlik) tungsten, molibden, vanadyum ve kobalt alaşımlı takım çelikleridir. Matkap, freze, kılavuz ve broş gibi kesici takımlarda ve bazı soğuk şekillendirme takımlarında kullanılır.

Mill Test Certificate · Üretici test sertifikası

Malzemenin kimyasal analiz, mekanik test ve istenen diğer test sonuçlarını; döküm numarası, ölçü, teslim durumu ve ilgili standartla birlikte gösteren üretici belgesidir. Belge tipi genellikle EN 10204’e göre (ör. 3.1, 3.2) belirtilir.

Precipitation Hardening · Çökelme sertleşmesi

Çözeltiye alma sonrası uygulanan yaşlandırma ısıl işlemiyle iç yapıda ince çökeltiler oluşturarak mukavemet kazandırma mekanizmasıdır. 17-4 PH, 15-5 PH ve 13-8 Mo gibi paslanmaz çelikler ile Alloy 718 bu şekilde sertleşir; yaşlandırma durumu (ör. H900, H1025) özellikleri belirler.

Positive Material Identification · Pozitif malzeme tanımlama

Malzemenin alaşım bileşiminin, genellikle taşınabilir XRF veya OES cihazlarıyla tahribatsız olarak doğrulanmasıdır. Karışık malzeme riskini azaltmak için teslim veya kabul aşamasında uygulanır; tam kimyasal analizin yerine geçmeyebilir.

Physical Vapour Deposition · Fiziksel buhar biriktirme

Vakum ortamında yüzeye ince ve sert kaplama tabakalarının (ör. TiN, TiAlN, CrN) biriktirildiği kaplama yöntemidir. Takım ve kalıp yüzeylerinde aşınma ve sürtünme davranışını iyileştirmek için uygulanır; alt malzemenin uygun sertlikte ve menevişleme sıcaklığında olması gerekir.

Q&T, +QT · Islah edilmiş

Malzemenin sertleştirildikten sonra menevişlenerek mukavemet ile tokluk arasında dengeli bir duruma getirildiği teslim durumudur. EN standartlarında +QT ile gösterilir; mekanik değerler kesit ölçüsüne bağlı olarak değişir.

Unified Numbering System · Birleşik numaralandırma sistemi

Metal ve alaşımlar için ASTM ve SAE tarafından yürütülen birleşik numaralandırma sistemidir. Bir harf ve beş rakamdan oluşur (ör. S17400, N07718, R56400) ve farklı ticari adları tek bir tanımda buluşturur.

Ultrasonic Testing · Ultrasonik muayene

Ses dalgalarıyla malzeme içindeki boşluk, kalıntı ve çatlak gibi süreksizliklerin tahribatsız olarak araştırılmasıdır. Kabul kriterleri ilgili standarda ve kalite sınıfına göre belirlenir (ör. dövme çelikler için EN 10228-3, titanyum çubuklar için AMS 2631).

Vacuum Arc Remelting · Vakum ark ile yeniden ergitme

Elektrodun vakum altında elektrik arkıyla yeniden ergitildiği prosestir. Çözünmüş gazları ve kalıntıları azaltır. Titanyum alaşımları, nikel esaslı süper alaşımlar ve bazı özel çeliklerde kullanılır; gerekli ergitme yöntemi ilgili spesifikasyonda belirtilebilir.